Vipassana Meditatie als onderwezen door S.N. Goenka
in de traditie van Sayagyi U Ba Khin
Startpagina > Benoemingen

Lezing Eerste Dag

Het is nu 25 jaar geleden dat de samenvattingen van Engelse lezingen uit een 10-daagse cursus werden samengesteld. In die tijd gaf Goenkaji de lezingen nog live en er waren wat variaties elke keer dat hij ze gaf. Hedendaagse deelnemers aan een 10-daagse cursus luisteren overal ter wereld naar dezelfde lezingen, opgenomen in augustus 1991 in het Californische Vipassana Centrum (Dhamma Mahāvana). De samenvattingen worden geleidelijk aan aangepast om beter weer te geven wat studenten feitelijk horen in een cursus. Telkens als een samenvatting gereed is, zullen we deze in de Nieuwsbrief publiceren (noot van de uitgever).

De eerste dag is voorbij. Je bent begonnen met je werk: het observeren van de natuurlijke ademhaling, zonder deze te controleren, te reguleren of je er op enige manier mee te bemoeien. Jouw taak is simpelweg de realiteit te observeren zoals ze is.

De eerste dag is vol moeilijkheden en ongemakken. Deze komen deels doordat je iets aan het doen bent waaraan je niet gewend bent. Maar ze worden vooral veroorzaakt door de soort meditatie die je begonnen bent te beoefenen.

Er zijn gemakkelijkere manieren om de geest rustig te maken en te concentreren. Je zou bijvoorbeeld al deze ongemakken hebben kunnen vermijden, wanneer je, samen met bewustzijn van de ademhaling, begonnen was een woord te herhalen, een mantra, een zin, of wanneer je begonnen was om je de vorm of gedaante van een godheid voor te stellen. Maar je wordt geacht louter de ademhaling te observeren, niks anders dan de ademhaling; er mag geen woord of ingebeelde vorm aan toegevoegd worden.

Dit is niet toegestaan, omdat het uiteindelijke doel van deze meditatie niet de concentratie van de geest is. Concentratie is slechts een hulpmiddel, een stap die naar een ander doel leidt: zuivering van de geest op het diepste niveau; verandering van zijn gewoontepatroon, welke je heel de tijd geagiteerd houdt.

Telkens wanneer er iets ongewenst gebeurt in het leven, wordt je gespannen en begin je knopen te leggen van binnen, begin je negativiteit te ontwikkelen. Telkens wanneer iets wat je wenst niet gebeurt, ontwikkel je binnenin opnieuw spanning, je ontwikkelt woede, haat, kwaadwilligheid, vijandigheid. Het hele leven lang herhaal je dit proces, tot de hele fysieke en mentale structuur een bundel van knopen is. De enige manier om uit deze ellende te komen is om naar de diepte te gaan, de bron ervan. Je moet de realiteit over jezelf realiseren. Door ervaring moet je begrijpen hoe je spanningen ontwikkelt, negativiteiten, ellende in de diepte van de geest. Alleen dan kan je het gewoontepatroon doorbreken.

Alle heiligen en wijzen uit het verleden zeiden, “Ken uzelf”. Je moet jezelf kennen op het ervaringsniveau- deze mentaal-fysieke structuur waarmee je jezelf identificeert, waaraan je zo gehecht bent, welke spanning en ellende veroorzaakt. Je moet deze realiteit direct onderzoeken, van het oppervlakkige tot het diepste niveau. En om de waarheid over jezelf te ontdekken, moet je binnen het kader van je lichaam werken.

Deze techniek zal je bij de taak helpen. En de ademhaling zal een zeer belangrijk werktuig voor je zijn.

Eén reden om je op niks anders dan de ademhaling te concentreren is dat als je een woord of visuele vorm toevoegt, het geassocieerd zal worden met één cultuur, één of andere religie, en de techniek verliest zijn universele karakter. Ellende is een universele ziekte. De remedie voor de ziekte kan niet sektarisch zijn: deze moet ook universeel zijn. Daarom moet elke stap op het pad met de universele waarheid zijn die je ervaart, totdat je het uiteindelijke doel bereikt.

Wanneer je met de universele waarheid blijft werken, dan zal je geleidelijk aan richting diepere, subtielere waarheid bewegen. En er zal een tijd komen wanneer je de ultieme waarheid ervaart. Dit gebeurt allemaal door jezelf te kennen, de waarheid over jezelf, de universele wet van de natuur zoals je die binnenin jezelf ervaart. Deze wet straft je zo gauw als je ze breekt. Ze beloont je zo gauw als je in lijn met deze wet begint te leven. Wanneer je in overeenstemming met de wet van de natuur leeft, wordt het leven vol van vrede en harmonie. Dit is het doel van de techniek.

Op het ervaringsgerichte niveau weet je erg weinig van je lichaam. Je kent alleen zijn uiterlijke verschijning, de delen en functies die je bewust kan controleren. Je weet niks van de interne organen die buiten jouw controle opereren, niks van de atomen en subatomaire deeltjes waaruit het hele lichaam is opgebouwd en die elk moment veranderen. Je hebt geen kennis van of controle over hen.

De ademhaling dient als een brug van het bewuste naar het onbewuste, omdat de ademhaling een functie van het lichaam is welke ofwel bewust ofwel onbewust kan zijn, opzettelijk of automatisch. Je begint met bewuste, opzettelijke ademhaling en gaat verder met het je bewust worden van de natuurlijke, normale adem. En vandaar zal je nog subtielere waarheden over jezelf ontdekken. Iedere stap is er een met de werkelijkheid; iedere dag zal je verder doordringen om subtielere waarheden over jezelf en over je lichaam en geest te ontdekken.

Vandaag werd je gevraagd om alleen de lichamelijke functie van de ademhaling te observeren, maar tegelijkertijd observeerde ieder van jullie de geest, omdat de adem van nature sterk verbonden is met de toestand van de geest. Zodra er ook maar een onzuiverheid, een verontreiniging opkomt in de geest, wordt de adem onregelmatig—je begint enigszins sneller te ademen, enigszins zwaarder. Wanneer de verontreiniging voorbijgaat wordt de adem weer zacht. Adem kan dus niet alleen helpen bij het onderzoek naar de realiteit van het lichaam, maar ook bij het onderzoek naar de realiteit van de geest.

Eén realiteit van de geest, die je vandaag begon te ervaren, is de gewoonte om altijd van het ene object naar het andere te dwalen. De geest wil niet bij de adem blijven of bij enig ander object van aandacht: in plaats daarvan dwaalt hij in het wilde weg.

En als hij afdwaalt, waar gaat de geest dan heen? Door te oefenen heb je gezien dat hij of naar het verleden of naar de toekomst gaat. Dit is de gewoonte van de geest; hij wil niet in het huidige moment blijven. Maar in feite moet je in het heden leven. Wat voorbij is kan niet worden teruggehaald; wat in de toekomst ligt blijft buiten je bereik totdat het heden wordt. Het verleden herinneren en aan de toekomst denken zijn belangrijk, maar alleen in zoverre dat ze je helpen om met het heden om te gaan. Toch probeert de geest, uit vaste gewoonte, voortdurend aan de huidige werkelijkheid te ontsnappen, naar een verleden of toekomst die onbereikbaar zijn. En daarom blijft deze wilde geest onrustig, ellendig.

Het leven kan echt alleen maar in het huidige moment geleefd worden. Daarom is de eerste stap te leren hoe je in het huidige moment kan leven door de geest bij een huidige werkelijkheid te houden via de adem die op dit moment de neusgaten inkomt of uitgaat. Dit is een werkelijkheid van dit moment, ofschoon deze oppervlakkig is. Wanneer de geest afdwaalt, aanvaard dan, met een glimlach, zonder enige spanning, het feit dat hij, vanwege zijn oude gewoonte, is afgedwaald. Zodra je je realiseert dat de geest is afgedwaald, zal hij vanzelf, automatisch, terugkeren naar bewustzijn van de ademhaling.

Je hebt de neiging van de geest om rond te tollen in gedachten over het verleden of de toekomst gemakkelijk herkend. En ze zijn van twee types; ofwel aangenaam, ofwel onaangenaam. Wanneer een gedachte aangenaam is, begin je te reageren met voorkeur, wat zich ontwikkelt tot verlangen, vasthouden—rāga. Als deze onaangenaam is, begin je te reageren met tegenzin, wat zich ontwikkelt tot afkeer, haat— dosa. Dit is het gewoontepatroon van de geest: om te blijven reageren met verlangen en afkeer, en om altijd geagiteerd te zijn.

Dit gebeurt omdat je niet weet wat er diep vanbinnen gebeurt. In plaats daarvan blijf je van gedachte naar gedachte springen, zonder enige logische volgorde. Dit is onwetendheid —moha.

Als je dieper gaat, zal het duidelijker worden en geleidelijk aan zal het werk gemakkelijker worden. Ten slotte ben je hier met een belangrijk doel gekomen: om de kunst van het leven te leren. In plaats van ellendig te zijn en anderen ellendig te maken, zal je leren om een vredevol en harmonieus leven te leiden en anderen niets dan vrede en harmonie te brengen. Om dat te bereiken moet je op de juiste manier werken.

Hier zijn enkele adviezen over hoe te werken:

Begrijp allereerst dat het onderzoeken van je innerlijke werkelijkheid en het veranderen van mentale gewoonte patronen een moeilijke taak is, vergelijkbaar met het ondergaan van een chirurgische operatie. Je zal een zekere weerstand— fysieke ongemakken of mentale agitatie ervaren. Zie het met een glimlach onder ogen.

Ontwikkel je kracht van geest en neem een vast besluit om de gehele 10 dagen van de cursus te blijven, wat voor moeilijkheden je ook zal tegenkomen.

Neem evenzo een vast besluit om nauwkeurig volgens de discipline en het tijdsschema te werken. Elk moment is waardevol; maak er goed gebruik van.

Neem je voor om in de zaal te zijn voor de drie dagelijkse groepszittingen van een uur. Zorg dat je voor het begin in de zaal bent en blijf tot het eind.

Wanneer je in je kamer mediteert en je je slaperig begint te voelen, kan je vijf minuten gaan liggen. Maar blijf niet langer liggen omdat je waarschijnlijk snel in slaap zal vallen. Probeer meer en meer in zittende houding te werken.

Mediteer tijdens meditatie-uren altijd binnen. Als je probeert buiten te mediteren in direct contact met het licht en de wind, zul je niet in staat zijn door te dringen tot de diepten van de geest. In de pauzes kun je naar buiten gaan.

Vermijd het gevaar om te veel te eten en om onnodig te praten. Wanneer je praat verstoor je andere mediterenden en ook jezelf. Tevens is er een kans dat je niet geheel de waarheid spreekt, en zo een van de geloftes van moreel gedrag breekt welke je gisteren aan het begin van de cursus afgelegd hebt. Wanneer je dit doet, zal je de basis van je meditatie zwak maken.

Vermeng niks anders met wat je gevraagd wordt hier te doen, of het nu iets is wat je elders gelezen of geleerd hebt. Het vermengen van technieken is erg gevaarlijk. Werk gewoon precies zoals je gevraagd wordt te werken. Blijf binnen de grenzen van het cursusterrein. Je bevindt je in een gebied waar je beschermd bent tegen alle verstoringen. Neem geen risico om buiten de grenzen te gaan.

Maak zo goed mogelijk gebruik van de tijd, de gelegenheid, de faciliteiten. Maak zo goed mogelijk gebruik van deze prachtige techniek, om jezelf te bevrijden van de ketenen van onwetendheid, verlangen en afkeer, en om te genieten van ware vrede, ware harmonie, waar geluk.

Mogen alle wezens gelukkig zijn!